Yayınlar / Marka

MakaleFikri Mülkiyet

Türk Marka Hukukunda Kullanımla Kazanılan Ayırt Edicilik

3 dk okumaDiğer dillerde: English, Français

Başvurudan önce kullanılan işaretlerin kullanım yoluyla ayırt edicilik kazanarak tescil edilebilir hale gelmesi.

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun (SMK) 4. maddesine göre bir işaretin marka olarak tescil edilebilmesi için bir teşebbüsün mal veya hizmetlerini diğer teşebbüslerin mal veya hizmetlerinden ayırt etmeye yarayan ayırt edici niteliğe sahip olması gerekir. Bu yazıda, marka başvurusundan önce kullanılan bazı işaretlerin Türk hukukunda kullanım yoluyla ayırt edicilik kazanmış sayılarak nasıl tescil edilebilir hale gelebileceğini kısaca açıklıyoruz.

SMK’nın 4. maddesi, Türk hukukunda markanın kapsamını şöyle tanımlamaktadır:

“Marka, bir teşebbüsün mallarının veya hizmetlerinin diğer teşebbüslerin mallarından veya hizmetlerinden ayırt edilmesini sağlaması ve marka sahibine sağlanan korumanın konusunun açık ve kesin olarak anlaşılmasını sağlayacak şekilde sicilde gösterilebilir olması şartıyla kişi adları dâhil sözcükler, şekiller, renkler, harfler, sayılar, sesler ve malların veya ambalajlarının biçimi gibi her tür işaretten oluşabilir.”

Bu hükme göre Türk hukukunda bir marka iki temel niteliğe sahip olmalıdır:

  1. Ayırt edicilik
  2. Sicilde gösterilebilirlik

Kural olarak bir işaretin Türk Patent ve Marka Kurumu nezdinde marka olarak tescil edilebilmesi için bu niteliklere sahip olması gerekir. Ancak SMK m. 5/2 hükmü uyarınca “Bir marka başvuru tarihinden önce kullanılmış ve bu kullanım sonucu başvuru kapsamındaki mal veya hizmetler bakımından ayırt edici nitelik kazanmışsa birinci fıkranın (b), (c) ve (d) bentlerine göre başvuru reddedilemez.”

Bu hükme göre bir işaret başvuru tarihinden önce kullanılmış ve bu kullanım sonucunda başvuru kapsamındaki mal ve hizmetler bakımından ayırt edici nitelik kazanmışsa, başvuru aşağıdaki gerekçelerle reddedilemez:

  1. İşaretin ayırt edici nitelikten yoksun olması (SMK m. 5/1-b).
  2. İşaretin münhasıran veya esas unsur olarak ticaret alanında mal veya hizmetlerin cinsini, çeşidini, niteliğini, kalitesini, miktarını, amacını, değerini, coğrafi kaynağını, üretim zamanını veya mal ve hizmetlerin diğer niteliklerini belirten işaret veya adlardan oluşması ya da bunları içermesi (SMK m. 5/1-c).
  3. İşaretin münhasıran veya esas unsur olarak ticaret alanında herkes tarafından kullanılan veya belirli bir meslek, sanat ya da ticaret grubunun mensuplarını diğerlerinden ayırt etmeye yarayan işaret veya adlardan oluşması ya da bunları içermesi (SMK m. 5/1-d).

SMK’ya göre ayırt edici nitelikten yoksun bir markanın kullanım yoluyla ayırt edici nitelik kazanmış sayılabilmesi için kullanımın yoğun olması gerekir. Yoğun kullanımın tespitinde işaretin kullanım süresi, reklam ve pazarlama harcamaları, pazar payı ve markanın kullanıldığı coğrafi alan gibi unsurlar dikkate alınır.

SMK m. 5/2 hükmünden yararlanılabilmesi için işaretin marka başvurusu tarihinde kullanım yoluyla ayırt edicilik kazanmış olması gerekir. Başvuru tarihinden sonraki kullanımlar dikkate alınmaz. Bununla birlikte hükümsüzlük davaları bakımından SMK m. 25/4 uyarınca, SMK m. 5/1’in (b), (c) ve (d) bentlerindeki şartları taşımamasına rağmen tescil edilmiş bir marka, hükümsüzlük talebinden önce tescilli olduğu mal veya hizmetler bakımından kullanım yoluyla ayırt edici nitelik kazanmışsa hükümsüz sayılmaz.

Sonuç

Sonuç olarak Sınai Mülkiyet Kanunu, ayırt edicilik ve sicilde gösterilebilirliğin önemini vurgulayan kapsamlı bir marka tescil çerçevesi sunmaktadır. Kanunun 4. maddesi temel ölçütleri belirlerken 5. madde, önceki kullanım yoluyla ayırt edicilik kazanmış işaretler için tescil imkânı tanımaktadır. Bu yaklaşım, markaların piyasada mal ve hizmetleri ayırt etme işlevini etkin biçimde yerine getirmesini sağlarken ayırt ediciliğin kazanılmasında yoğun ve geçmişe dayanan kullanımın önemini de ortaya koymaktadır. Bu hukuki çerçeve, fikri mülkiyet haklarının korunmasında ve Türkiye pazarında adil rekabetin sağlanmasında önemli bir araçtır. İşletmelerin ve uygulayıcıların, bir markanın hangi koşullarda tescil edilebileceğini ve belirlenen ölçütleri karşılamayan tescillere karşı hangi yollara başvurulabileceğini iyi kavrayarak bu alanda dikkatli hareket etmeleri büyük önem taşımaktadır. Nihayetinde SMK hükümleri, ayırt edici nitelikten yoksun olmakla birlikte başvurudan önce kullanılmış işaretlere tescil imkânı tanırken Türkiye’de inovasyonun ve marka kimliğinin korunmasına ve teşvikine de katkı sağlamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut bir dosyada sonuç, olayın ayrıntılarına göre değişebilir.